Blogi: Hipomaniakalny kinoman

Lem - maszyna, nie człowiek! O esejach "Diabeł i arcydzieło"


Jakoś mi umknęło: ponad miesiąc temu na łamach IgiMag napisałem o nowej (!) książce Stanisława Lema. Fragment tekstu na zachętę poniżej, całość do przeczytania tutaj.


W pewnym momencie Lem stwierdza, że ograniczana gatunkowymi wymogami fantastyka naukowa już go nie satysfakcjonuje. Nietrudno mu uwierzyć: za pomocą eseistyki zrywa ten łańcuch i leci hen hen, jeszcze wyżej. Nie tylko ku początkom i kresowi ziemskiego świata – od antropogenezy i ewolucji, przez dylematy (bio)technologii, kwestię (a)etyczności Holokaustu i możliwości komunikacji z obcymi cywilizacjami – ale i daleko poza sąsiednie galaktyki, do alternatywnych uniwersów, w których Wielki Wybuch przybił do ściany całkiem odmienne prawa fizyki. Wówczas Lem rozpoczyna dywagacje na temat Boga – bo niby czemu ziemskie religie i ludzkie spojrzenie miałoby go ograniczać. Elektromózgi też przecież mogą mieć swoją metafizykę. Polifoniczność lemowych argumentów, zmiany perspektyw, misz-masz dziedzin, w których się porusza, a w tym wszystkim umiejętność stawiania trafnych, arcypojemnych, do dziś aktualnych pytań – wszystko to jakoś zatrważa, a równocześnie przyciąga. Obcowanie z tym, często przezabawnym, tytanem intelektu ma w sobie coś z grzesznej przyjemności – ostatnie, z czego korzystałby Lem, to dogmaty. Ta lektura to, oczywiście, także wielkie wyzwanie: nie co dzień ma się do czynienia z tak wykręconą, wielokrotne złożoną składnią wybitnego słowotwórcy i miłośnika przedrostków sięgającego przy tym po naukową nomenklaturę. Ten język stawia czasem opór, a równocześnie budzi przyjemne skojarzenie z jakąś intelektualną rakietą, która za wszelką cenę (czasem za cenę czytelności stylu) prze do przodu w poszukiwaniu nowości i nieznanego.


Zobacz też

Hipomaniakalny kinoman - Blog Gabriel Krawczyk
  • Serce Jamajki (2019)Serce Jamajki (2019) O ciekawym, acz filmowo zaledwie poprawnym (6/10 w skali Filmwebu) muzycznym dokumencie twórcy "Dziewczyny z perłą" piszę w dzień po polskiej premierze:Pomysł Petera Webbera jest tyleż prosty i oklepany, co obiecujący. Twórca "Dziewczyny... 16 listopad '19 przeczytaj całość
  • Niewidoczne życie sióstr Gusmao (2019)Niewidoczne życie sióstr Gusmao (2019) Nazwać "Niewidoczne życie sióstr Gusmao" melodramatem, to jak "Bez przebaczenia" opisać mianem westernu, a "Pulp Fiction" zbyć etykietką kina gangsterskiego. Niby prawda, ale taka na pół gwizdka. Brazylijski kandydat do Oscara, owszem,... 16 listopad '19 przeczytaj całość
  • Terminator: Mroczne przeznaczenie (2019)Terminator: Mroczne przeznaczenie (2019) Dla Filmwebu piszę o nowym Terminatorze. Szału nie ma, ale nie jest tak źle, jak mogło się zapowiadać. W skrócie: 6/10. Zajawka poniżej, całość do przeczytania TUTAJ.Choć "Mroczne przeznaczenie" hołduje dramaturgicznie sprawdzonej... 7 listopad '19 przeczytaj całość
  • Dogonić marzenia (2019)Dogonić marzenia (2019) Nie dajcie się zwieść. Choć "Dogonić marzenia" korzysta z uniwersalnej dramaturgii (por. "Najlepszy"), dzieli feministyczną tematykę z "Maiden" i hołduje dziewczyńskiej krnąbrności rodem z "Ja, Tonya", to w filmowym wyścigu pozostaje... 24 październik '19 przeczytaj całość
  • I młodzi pozostaną (2018)I młodzi pozostaną (2018) Zwiedził Śródziemie, zarażał "Martwicą mózgu", spojrzał w oczy "King Kongowi". Teraz Peter Jackson zagląda w sam środek wojennego piekła."I młodzi pozostaną" to dokument o Wielkiej Wojnie przyjmujący żabią perspektywę. Pojedyncze... 24 październik '19 przeczytaj całość
  • Zgubiłam swoje ciało (2019)Zgubiłam swoje ciało (2019) O nadchodzącej premierze Netflixa piszę w ostatniej relacji z Warszawskiego Festiwalu Filmowego. Całość zwyczajowo na łamach Filmwebu, fragment na zachętę poniżej:Jeśli podstawową frajdę z opowieści daje Wam możliwość spojrzenia na... 20 październik '19 przeczytaj całość
  • Wspomnienia: Geneza "Obcego" (2019)Wspomnienia: Geneza "Obcego" (2019) W kosmosie nikt nie usłyszy twojego krzyku? Nawet tam pobrzmiewa echo radości fanów "Obcego - 8. pasażera Nostromo" na wieść o tym, że Alexandre O. Philippe stworzył dokument o arcydziele Ridleya Scotta. Autor najbardziej geekowego porno... 20 październik '19 przeczytaj całość
  • Dolina Bogów (2019)Dolina Bogów (2019) Lech Majewski znów nie bierze jeńców. Podobnie jak działo się to w "Onirice", jego poprzednim dziele, domaga się od nas chodzenia po linie i skoków na głęboką wodę, lecz ani myśli prowadzić nas za rękę. "Dolina Bogów" to jeden z... 20 październik '19 przeczytaj całość
  • Podejrzliwy kinoman. O "Dziesiątej muzie" Karola IrzykowskiegoPodejrzliwy kinoman. O "Dziesiątej muzie" Karola Irzykowskiego Tak się jakoś złożyło, że dostałem propozycję poszperania w cyfrowych zbiorach Biblioteki Narodowej POLONA i napisania kilku słów o nieco starszym kinie. Skoro tak się sprawy miały, napisałem o jedynym i niepowtarzalnym Karolu... 15 październik '19 przeczytaj całość
  • Wszystko dla mojej matki (2019)Wszystko dla mojej matki (2019) Wraz z Filmwebem nadaję z Warszawskiego Festiwalu Filmowego i mam z tego wielką radochę — choć czasem o radość trudno. Dawno nic mnie tam nie trzepnęło po twarzy i serduchu jak „WSZYSTKO DLA MOJEJ MATKI”. Fragment na zachętę... 15 październik '19 przeczytaj całość
  • Czarny Mercedes (2019)Czarny Mercedes (2019) Zwiastun kusił porównaniami do "Poirotów", mrugał do Agathy Christie, może nawet obiecywał zagadkę zamkniętego pokoju. I zapowiadał wiele więcej. Detektywistyczna intryga w okupacyjnych warunkach, w nieistniejącej już Warszawie... 15 październik '19 przeczytaj całość
  • Angry Birds 2 (2019)Angry Birds 2 (2019) Nie tęskniłem za kontynuacją "Angry Birds Film". Jęknąłem na myśl o kolejnej przeznaczonej dla wszystkich i dla nikogo, wulgarnej, agresywnie nadpobudliwej bajce o latających nielotach rodem ze znanej platformówki. Teraz przecieram... 24 wrzesień '19 przeczytaj całość
  • Rambo: Ostatnia krew (2019)Rambo: Ostatnia krew (2019) Ktoś złośliwy powie (i ten ktoś będzie miał rację), że film jest tak stary jak odtwórca głównej roli, przewidywalny jak schematy, na których Sly robił karierę, powtarzalny i wyrafinowany jak jego miny, wreszcie bolesny dla... 24 wrzesień '19 przeczytaj całość
  • Niezbędna konieczność (2019)Niezbędna konieczność (2019) "Jak uwznioślać uczucia, równocześnie strojąc sobie z nich żarty? Chociażby za pomocą sentencji: "Miłość to dawanie tego, czego nie mamy, tym, którzy tego nie chcą". Podobna przewrotność stanowi naczelną wartość "Niezbędnej... 17 wrzesień '19 przeczytaj całość
  • Kwiaty miłości (2019)Kwiaty miłości (2019) Gdyby "Kwiaty miłości" były potrawą, smakowałyby jak landrynka w lukrze. Gdyby zamieniły się w postać z książki, to jako królewna z bajki czekałyby na swojego królewicza. Gdyby stały się zjawiskiem meteorologicznym, zdobiłyby... 9 wrzesień '19 przeczytaj całość

Cytat Zygumnta Kałużyńskiego

Nie miałem telewizora, bo bałem się, że będę patrzył, patrzył i patrzył, i zdechnę wreszcie, umrę z głodu.

Zygmont Kałużyński