Blogi: Hipomaniakalny kinoman

Retromania jest passe?


W Magazynie Filmwebu właśnie wylądował dłuższy tekst mojego autorstwa, w którym to tekście nieśmiało wkładam kij w mrowisko wielbicieli "Stranger Things" i przyglądam się ograniczeniom Netfliksowego hitu. A szerzej -- zastanawiam się nad możliwościami i ślepymi uliczkami filmowych i serialowych zachwytów nad przeszłością. Fragment na zachętę poniżej, całość do przeczytania tutaj
"Przed premierą trzeciego sezonu można już chyba postawić drażliwe pytanie o konstruktywność strategii Dufferów. Jak długo da się brykać z tymi samymi zabawkami? Archiwum przeszłości czasem przecież domaga się odkurzenia – szczególnie jeśli jawnie pełni funkcję wypożyczalni pomysłów. Dufferowie niczego takiego nie robią; kino przez nich tworzone jest kinem zbieraczy VHS-ów. Ich zamiary są dziecinnie proste: żerować na nostalgii publiczności korzystającej ze wspólnej popkulturowej wyobraźni. Owo uzależnienie od tego, co niedawno przeminęło, nosi miano retromanii – i odwołuje się do epoki, której wcale nie musimy znać i pamiętać, by móc otaczać ją kultem. Może już niebawem ktoś zrobi z uwielbianymi latami 80. to, co Michel Hazanavicius i Woody Allen zrobili z drugą i trzecią dekadą XX wieku. W "Artyście" i "O północy w Paryżu" skorzystali z ornamentu przeważnie romantyzowanej epoki, podważając jednak fantazję budowaną wyłącznie na nostalgii. Pastisz jako narzędzie krytyczne jest obcy twórcom "Stranger Things". Porównać ich można do podróżujących w czasie Don Kichotów. Chcą uścisnąć rękę nieżyjących celebrytów historii, pogadać z tą czy tamtą sławą, a przy okazji znaleźć się w centrum historycznych wydarzeń i pozmieniać losy świata. Kompilacja "best of 80's" – oto przeszłość kreowana przez Dufferów. Nietrudno dostrzec w tym niezamierzoną ironię: w serialu, którego gatunkową podstawą są cuda nie z tej ziemi, nie ma miejsca na odrobinę wolnego od retromanii fantazjowania.

(...)

Retro bez wątpienia posiada moc leczenia z nostalgii. By przywołać słowa Simona Reynoldsa (autora książki pod wszystko mówiącym tytułem "Retromania: Jak popkultura żywi się własną przeszłością"): "retro może stanowić reakcję na rozrost idei i stylów, których potencjał nie został w pełni wykorzystany". Z urządzenia zabytkowych wnętrz na nowo, z wiernego odwzorowania wiekowych uliczek, z reprodukowania wytwornych kostiumów czy wykwintnych dań z epoki filmowcy nierzadko czynią pretekst do przywołania niegdyś przemilczanych, a dziś ideologicznie i politycznie istotnych kwestii. Tradycyjne role kobiet, różne modele męskości, sytuacja Afroamerykanów za oceanem, społeczne funkcjonowanie gejów i lesbijek czy prawo do szczęścia mniejszości etnicznych w państwie demokratycznym to tylko niektóre z tych zagadnień. Wyżej przywołane przykłady pokazują wyraźnie, jak mocno ograniczone jest spojrzenie Dufferów. Stanowiąc odbicie sygnałów zapośredniczonych przez popkulturę, kino, telewizję, literaturę czy komiks, "Stranger Things" schlebia naszym gustom, pozwalając czerpać z pamięci zbiorowej – tym samym jednak nie pozostawia miejsca na osobistą (czyt. wyróżniającą się z tłumu) biografię. Z jednej strony ekstremalnie nostalgiczny serial Dufferów stanowi znak czasów, zwieńczając trwającą co najmniej od dwóch dekad retromanię. Nikt chyba nie wątpi, że doskonała odtwórczość serialu świetnie realizuje pragnienia legionów kulturożerców. Z drugiej strony rzeczony produkt wydaje się wegetować w hibernacji, jakby ostatnie trzy dekady nigdy się nie wydarzyły. Tęsknota za popkulturowym uniwersum z dzieciństwa każe Dufferom idealizować (i upraszczać) przeszłość. Można się tylko zastanawiać, w jakim stopniu popularność tej serialowej retro-symulacji unieważnia prawdziwe oblicze epoki.

Zobacz też

Hipomaniakalny kinoman - Blog Gabriel Krawczyk
  • Serce Jamajki (2019)Serce Jamajki (2019) O ciekawym, acz filmowo zaledwie poprawnym (6/10 w skali Filmwebu) muzycznym dokumencie twórcy "Dziewczyny z perłą" piszę w dzień po polskiej premierze:Pomysł Petera Webbera jest tyleż prosty i oklepany, co obiecujący. Twórca "Dziewczyny... 16 listopad '19 przeczytaj całość
  • Niewidoczne życie sióstr Gusmao (2019)Niewidoczne życie sióstr Gusmao (2019) Nazwać "Niewidoczne życie sióstr Gusmao" melodramatem, to jak "Bez przebaczenia" opisać mianem westernu, a "Pulp Fiction" zbyć etykietką kina gangsterskiego. Niby prawda, ale taka na pół gwizdka. Brazylijski kandydat do Oscara, owszem,... 16 listopad '19 przeczytaj całość
  • Terminator: Mroczne przeznaczenie (2019)Terminator: Mroczne przeznaczenie (2019) Dla Filmwebu piszę o nowym Terminatorze. Szału nie ma, ale nie jest tak źle, jak mogło się zapowiadać. W skrócie: 6/10. Zajawka poniżej, całość do przeczytania TUTAJ.Choć "Mroczne przeznaczenie" hołduje dramaturgicznie sprawdzonej... 7 listopad '19 przeczytaj całość
  • Dogonić marzenia (2019)Dogonić marzenia (2019) Nie dajcie się zwieść. Choć "Dogonić marzenia" korzysta z uniwersalnej dramaturgii (por. "Najlepszy"), dzieli feministyczną tematykę z "Maiden" i hołduje dziewczyńskiej krnąbrności rodem z "Ja, Tonya", to w filmowym wyścigu pozostaje... 24 październik '19 przeczytaj całość
  • I młodzi pozostaną (2018)I młodzi pozostaną (2018) Zwiedził Śródziemie, zarażał "Martwicą mózgu", spojrzał w oczy "King Kongowi". Teraz Peter Jackson zagląda w sam środek wojennego piekła."I młodzi pozostaną" to dokument o Wielkiej Wojnie przyjmujący żabią perspektywę. Pojedyncze... 24 październik '19 przeczytaj całość
  • Zgubiłam swoje ciało (2019)Zgubiłam swoje ciało (2019) O nadchodzącej premierze Netflixa piszę w ostatniej relacji z Warszawskiego Festiwalu Filmowego. Całość zwyczajowo na łamach Filmwebu, fragment na zachętę poniżej:Jeśli podstawową frajdę z opowieści daje Wam możliwość spojrzenia na... 20 październik '19 przeczytaj całość
  • Wspomnienia: Geneza "Obcego" (2019)Wspomnienia: Geneza "Obcego" (2019) W kosmosie nikt nie usłyszy twojego krzyku? Nawet tam pobrzmiewa echo radości fanów "Obcego - 8. pasażera Nostromo" na wieść o tym, że Alexandre O. Philippe stworzył dokument o arcydziele Ridleya Scotta. Autor najbardziej geekowego porno... 20 październik '19 przeczytaj całość
  • Dolina Bogów (2019)Dolina Bogów (2019) Lech Majewski znów nie bierze jeńców. Podobnie jak działo się to w "Onirice", jego poprzednim dziele, domaga się od nas chodzenia po linie i skoków na głęboką wodę, lecz ani myśli prowadzić nas za rękę. "Dolina Bogów" to jeden z... 20 październik '19 przeczytaj całość
  • Podejrzliwy kinoman. O "Dziesiątej muzie" Karola IrzykowskiegoPodejrzliwy kinoman. O "Dziesiątej muzie" Karola Irzykowskiego Tak się jakoś złożyło, że dostałem propozycję poszperania w cyfrowych zbiorach Biblioteki Narodowej POLONA i napisania kilku słów o nieco starszym kinie. Skoro tak się sprawy miały, napisałem o jedynym i niepowtarzalnym Karolu... 15 październik '19 przeczytaj całość
  • Wszystko dla mojej matki (2019)Wszystko dla mojej matki (2019) Wraz z Filmwebem nadaję z Warszawskiego Festiwalu Filmowego i mam z tego wielką radochę — choć czasem o radość trudno. Dawno nic mnie tam nie trzepnęło po twarzy i serduchu jak „WSZYSTKO DLA MOJEJ MATKI”. Fragment na zachętę... 15 październik '19 przeczytaj całość
  • Czarny Mercedes (2019)Czarny Mercedes (2019) Zwiastun kusił porównaniami do "Poirotów", mrugał do Agathy Christie, może nawet obiecywał zagadkę zamkniętego pokoju. I zapowiadał wiele więcej. Detektywistyczna intryga w okupacyjnych warunkach, w nieistniejącej już Warszawie... 15 październik '19 przeczytaj całość
  • Angry Birds 2 (2019)Angry Birds 2 (2019) Nie tęskniłem za kontynuacją "Angry Birds Film". Jęknąłem na myśl o kolejnej przeznaczonej dla wszystkich i dla nikogo, wulgarnej, agresywnie nadpobudliwej bajce o latających nielotach rodem ze znanej platformówki. Teraz przecieram... 24 wrzesień '19 przeczytaj całość
  • Rambo: Ostatnia krew (2019)Rambo: Ostatnia krew (2019) Ktoś złośliwy powie (i ten ktoś będzie miał rację), że film jest tak stary jak odtwórca głównej roli, przewidywalny jak schematy, na których Sly robił karierę, powtarzalny i wyrafinowany jak jego miny, wreszcie bolesny dla... 24 wrzesień '19 przeczytaj całość
  • Niezbędna konieczność (2019)Niezbędna konieczność (2019) "Jak uwznioślać uczucia, równocześnie strojąc sobie z nich żarty? Chociażby za pomocą sentencji: "Miłość to dawanie tego, czego nie mamy, tym, którzy tego nie chcą". Podobna przewrotność stanowi naczelną wartość "Niezbędnej... 17 wrzesień '19 przeczytaj całość
  • Kwiaty miłości (2019)Kwiaty miłości (2019) Gdyby "Kwiaty miłości" były potrawą, smakowałyby jak landrynka w lukrze. Gdyby zamieniły się w postać z książki, to jako królewna z bajki czekałyby na swojego królewicza. Gdyby stały się zjawiskiem meteorologicznym, zdobiłyby... 9 wrzesień '19 przeczytaj całość

Cytat Zygumnta Kałużyńskiego

Z science-fiction jest podobnie jak z operą, o której kiedyś ktoś powiedział, że jeśli jest nieudana, to jest to najgorsza rzecz na świecie, ale jeśli jest dobra, to jest to najlepszy spektakl, jaki można zobaczyć.

Zygmont Kałużyński