Blogi: Hipomaniakalny kinoman

Retromania jest passe?


W Magazynie Filmwebu właśnie wylądował dłuższy tekst mojego autorstwa, w którym to tekście nieśmiało wkładam kij w mrowisko wielbicieli "Stranger Things" i przyglądam się ograniczeniom Netfliksowego hitu. A szerzej -- zastanawiam się nad możliwościami i ślepymi uliczkami filmowych i serialowych zachwytów nad przeszłością. Fragment na zachętę poniżej, całość do przeczytania tutaj
"Przed premierą trzeciego sezonu można już chyba postawić drażliwe pytanie o konstruktywność strategii Dufferów. Jak długo da się brykać z tymi samymi zabawkami? Archiwum przeszłości czasem przecież domaga się odkurzenia – szczególnie jeśli jawnie pełni funkcję wypożyczalni pomysłów. Dufferowie niczego takiego nie robią; kino przez nich tworzone jest kinem zbieraczy VHS-ów. Ich zamiary są dziecinnie proste: żerować na nostalgii publiczności korzystającej ze wspólnej popkulturowej wyobraźni. Owo uzależnienie od tego, co niedawno przeminęło, nosi miano retromanii – i odwołuje się do epoki, której wcale nie musimy znać i pamiętać, by móc otaczać ją kultem. Może już niebawem ktoś zrobi z uwielbianymi latami 80. to, co Michel Hazanavicius i Woody Allen zrobili z drugą i trzecią dekadą XX wieku. W "Artyście" i "O północy w Paryżu" skorzystali z ornamentu przeważnie romantyzowanej epoki, podważając jednak fantazję budowaną wyłącznie na nostalgii. Pastisz jako narzędzie krytyczne jest obcy twórcom "Stranger Things". Porównać ich można do podróżujących w czasie Don Kichotów. Chcą uścisnąć rękę nieżyjących celebrytów historii, pogadać z tą czy tamtą sławą, a przy okazji znaleźć się w centrum historycznych wydarzeń i pozmieniać losy świata. Kompilacja "best of 80's" – oto przeszłość kreowana przez Dufferów. Nietrudno dostrzec w tym niezamierzoną ironię: w serialu, którego gatunkową podstawą są cuda nie z tej ziemi, nie ma miejsca na odrobinę wolnego od retromanii fantazjowania.

(...)

Retro bez wątpienia posiada moc leczenia z nostalgii. By przywołać słowa Simona Reynoldsa (autora książki pod wszystko mówiącym tytułem "Retromania: Jak popkultura żywi się własną przeszłością"): "retro może stanowić reakcję na rozrost idei i stylów, których potencjał nie został w pełni wykorzystany". Z urządzenia zabytkowych wnętrz na nowo, z wiernego odwzorowania wiekowych uliczek, z reprodukowania wytwornych kostiumów czy wykwintnych dań z epoki filmowcy nierzadko czynią pretekst do przywołania niegdyś przemilczanych, a dziś ideologicznie i politycznie istotnych kwestii. Tradycyjne role kobiet, różne modele męskości, sytuacja Afroamerykanów za oceanem, społeczne funkcjonowanie gejów i lesbijek czy prawo do szczęścia mniejszości etnicznych w państwie demokratycznym to tylko niektóre z tych zagadnień. Wyżej przywołane przykłady pokazują wyraźnie, jak mocno ograniczone jest spojrzenie Dufferów. Stanowiąc odbicie sygnałów zapośredniczonych przez popkulturę, kino, telewizję, literaturę czy komiks, "Stranger Things" schlebia naszym gustom, pozwalając czerpać z pamięci zbiorowej – tym samym jednak nie pozostawia miejsca na osobistą (czyt. wyróżniającą się z tłumu) biografię. Z jednej strony ekstremalnie nostalgiczny serial Dufferów stanowi znak czasów, zwieńczając trwającą co najmniej od dwóch dekad retromanię. Nikt chyba nie wątpi, że doskonała odtwórczość serialu świetnie realizuje pragnienia legionów kulturożerców. Z drugiej strony rzeczony produkt wydaje się wegetować w hibernacji, jakby ostatnie trzy dekady nigdy się nie wydarzyły. Tęsknota za popkulturowym uniwersum z dzieciństwa każe Dufferom idealizować (i upraszczać) przeszłość. Można się tylko zastanawiać, w jakim stopniu popularność tej serialowej retro-symulacji unieważnia prawdziwe oblicze epoki.

Zobacz też

Hipomaniakalny kinoman - Blog Gabriel Krawczyk
  • TARANTINO: O FILMOWCU, KTÓRY MÓGŁBY ZOSTAĆ KRYTYKIEMTARANTINO: O FILMOWCU, KTÓRY MÓGŁBY ZOSTAĆ KRYTYKIEM Na łamach Filmwebu spełniam jedno ze swoich marzeń i publikuję dłuższy tekst o Quentinie Tarantino. Jeszcze przed seansem "Pewnego razu... w Hollywood", za to po lekturze wywiadów i ponownym maratonie jego filmów. Fragment na zachętę... 17 czerwiec '19 przeczytaj całość
  • Sauvage (2018)Sauvage (2018) Brutalność ulicy, prostytucja z gatunku tych nieowijających w bawełnę i niespełniony romans jako namiastka uczucia sumują się w prozę życia, o której nie śniło się hipsterom z filmów Xaviera Dolana. Wybierając się na seans... 2 czerwiec '19 przeczytaj całość
  • Gloria Bell (2018)Gloria Bell (2018) "Z pięćdziesiątką na karku, dwójką odchowanych dzieci i stołkiem menadżerki w firmie ubezpieczeniowej Glorii Bell daleko do miana pierwszej emancypantki współczesnego kina. Pozory potrafią jednak mylić. Ta sama rozwódka wieczorami... 23 maj '19 przeczytaj całość
  • To zmienia wszystko (2018)To zmienia wszystko (2018) W piątym, i ostatnim, odcinku relacji z Millennium Docs Against Gravity piszę dla Filmwebu o X muzie, która wciąż pozostaje mężczyzną:„Gdy Tom Donahue zaczynał zbierać wywiady o dyskryminacji kobiet w amerykańskim przemyśle filmowym,... 22 maj '19 przeczytaj całość
  • Symfonia fabryki Ursus (2018)Symfonia fabryki Ursus (2018) "Gdybym miał pójść na łatwiznę i opisać sumę podobieństw, na które składa się 61-minutowa "Symfonia fabryki Ursus", zacząłbym od twórczości Tony'ego Gatlifa. To łatwy strzał: jak w "Vengo" czy "Exils", u... 22 maj '19 przeczytaj całość
  • Antropocen: Epoka człowieka (2018)Antropocen: Epoka człowieka (2018) W trzecim odcinku relacji z Millennium Docs Against Gravity obudził się we mnie krytyk, ekolog i aktywista. Fragment poniżej, całość na łamach Filmwebu."Opowiadając o tytułowej erze – z człowiekiem w roli napędu i niszczyciela –... 22 maj '19 przeczytaj całość
  • Krytyczka. Sztuka Pauline Kael (2018)Krytyczka. Sztuka Pauline Kael (2018) Ludzie, co za film, co za kobieta!Relacji z Millennium Docs Against Gravity ciąg dalszy. Cały tekst do przeczytania na łamach Filmwebu."Jeśli krytycy kultury tworzą stado niezależnych umysłów, Pauline Kael przypominała czającego się w... 22 maj '19 przeczytaj całość
  • Igrzyska pamięci (2018)Igrzyska pamięci (2018) Relacji z warszawskiego festiwalu Millenium Docs Against Gravity część pierwsza. Fragment na zachętę poniżej, całość na Filmwebie, czyli tutaj.„Trafiamy na Mistrzostwa Świata Pamięci, gdzie w dziesięciu sprinterskich kategoriach... 22 maj '19 przeczytaj całość
  • Hej, sokoły! (2018)Hej, sokoły! (2018) Gdzie jedni widzą piłkę i dwie bramki, tam inni dostrzegają katalog ludzkich zachowań, encyklopedię polityczno-historycznych metafor, świat w miniaturce i Bóg wie, co jeszcze. Można futbolu nie lubić, lecz nie sposób zaprzeczyć, że za... 15 maj '19 przeczytaj całość
  • Berlin, Barcelona (2018)Berlin, Barcelona (2018) "Boże, strzeż mnie od przyjaciół, z wrogami poradzę sobie sam". To zdanie przypisywane kardynałowi Richelieu, lecz mógłby się pod nim podpisać 35-letni Comas. Gdy czwórka dawno niewidzianych gości z Hiszpanii nawiedza jego bezpieczne... 9 kwiecień '19 przeczytaj całość
  • Free Solo (2018)Free Solo (2018) O tegorocznym zdobywcy Oscara w kategorii dokument piszę na łamach Filmwebu (ode mnie solidne 8/10):„Tkwiący nam w głowach stereotyp Herzogowskiego szaleńca mieni się tu wieloma barwami. Trudno stwierdzić, by Alex czmychał od... 4 kwiecień '19 przeczytaj całość
  • W domu innego (2019)W domu innego (2019) Dla Filmwebu piszę o niedawnej premierze: wyprodukowanym przez Ridleya Scotta wojennym melodramacie, w którym Australijczyk gra Anglika, Szwed - Niemca, a Keira Knightley - histeryczkę z "Niebezpiecznej metody". Fragment poniżej, całość do... 4 kwiecień '19 przeczytaj całość
  • Książki o książkachKsiążki o książkach Biblioteka Narodowa opublikowała właśnie kolejny raport o stanie czytelnictwa w Polsce. Po jego ogłoszeniu czytającą mniejszością jak co roku wstrząsnęło święte oburzenie. Jeśli należycie do rzeczonej mniejszości, pewnie nie... 4 kwiecień '19 przeczytaj całość
  • Retromania jest passe?Retromania jest passe? W Magazynie Filmwebu właśnie wylądował dłuższy tekst mojego autorstwa, w którym to tekście nieśmiało wkładam kij w mrowisko wielbicieli "Stranger Things" i przyglądam się ograniczeniom Netfliksowego hitu. A szerzej -- zastanawiam się... 18 marzec '19 przeczytaj całość
  • Największy dar (2019)Największy dar (2019) "Niech Bóg ma mnie w opiece, a miłośnicy twórczości Juana Manuela Cotelo ("Mary's Land. Ziemia Maryi") wybaczą mi, ale po seansie jego najnowszego filmu czuję się dydaktycznie wymięty. Jak gdyby trener osobisty Mateusz Grzesiak... 12 marzec '19 przeczytaj całość

Cytat Zygumnta Kałużyńskiego

Jestem w sobie zakochany panie redaktorze, to jest jedyne uczucie, jakiego jestem absolutnie pewny

Zygmont Kałużyński